محکومیت مدیرعامل صوری در شرکت مجری ذی‌صلاح؛ بررسی مسئولیت کیفری و مالی مهندسان

بررسی یک پرونده واقعی از محکومیت مدیرعامل صوری شرکت ساختمانی به پرداخت دیه و حبس؛ تحلیل حقوقی مسئولیت مدیرعامل طبق قانون تجارت، قانون نظام مهندسی و مقررات ملی ساختمان.

روایت یک تجربه تلخ؛ وقتی یک امضا میلیاردی هزینه دارد

در سال ۱۳۹۱ یک مهندس عمران جوان که به‌تازگی پروانه اشتغال پایه سه خود را دریافت کرده بود، در جست‌وجوی کار با آگهی جذب مدیرعامل در یک شرکت مجری ذی‌صلاح مواجه شد. پیشنهاد مالی سالانه مناسب به نظر می‌رسید و شرایط همکاری نیز با وضعیت شخصی او همخوانی داشت.

پس از مذاکره با یکی از سهامداران، قراردادی منعقد شد و وی در قبال دریافت مبلغی سالانه، به عنوان مدیرعامل در اساسنامه شرکت ثبت گردید. مدارک هویتی و پروانه اشتغال او تحویل شرکت شد. به او اطمینان داده شد که حضور فیزیکی در شرکت ضروری نیست و هیچ مسئولیت حقوقی یا کیفری متوجه او نخواهد بود.

این همکاری در سال بعد نیز تمدید شد.

حادثه گودبرداری و تشکیل پرونده کیفری

در یکی از پروژه‌های شرکت، هنگام تخلیه بار در یک گود ۱۵ متری، کامیونی سقوط کرد و راننده دچار آسیب شدید نخاعی شد. پزشکی قانونی پنج دیه کامل با احتساب ماه حرام تعیین کرد که در آن سال رقمی در حدود یک میلیارد و پنجاه میلیون تومان بود.

در جریان رسیدگی قضایی، مدیرعامل شرکت به عنوان یکی از مسببین حادثه احضار شد. ابلاغ‌ها به نشانی ثبتی شرکت ارسال می‌شد و وی از جریان پرونده بی‌اطلاع بود. سایر سهامداران با استفاده از وکالت‌نامه، بدون اطلاع او در جلسات دادگاه حضور یافتند.

در مرحله بدوی، سهم تقصیر به شرح زیر تعیین شد:

• مدیرعامل شرکت: ۳۰٪
• سازنده: ۵۰٪
• مهندس ناظر: ۱۰٪
• راننده کامیون: ۱۰٪

در نهایت علاوه بر الزام به پرداخت سهم دیه، حکم یک سال حبس نیز برای مدیرعامل صادر شد.

وثیقه سنگین و مسئولیت مالی

با صدور قرار وثیقه ۶۰۰ میلیون تومانی و الزام به پرداخت ۳۰۰ میلیون تومان سهم دیه، وی به صورت موقت آزاد شد. اگرچه صاحب شرکت در ابتدا تعهد به پرداخت سهم او کرد، اما در موعد مقرر تنها بخشی از مبلغ را پرداخت و از انجام کامل تعهد خودداری نمود.

تحلیل حقوقی بر اساس قانون تجارت

۱. نمایندگی قانونی مدیرعامل

مطابق ماده ۱۲۵ قانون تجارت، مدیرعامل نماینده قانونی شرکت محسوب می‌شود و در حدود اختیارات تفویض‌شده مسئول اجرای امور شرکت است. محدودیت‌های داخلی شرکت در برابر اشخاص ثالث قابل استناد نیست.

مدیر عامل شرکت:
مدیر عامل شرکت شخص حقیقی است که از طرف هیات مدیره شرکت سهامی از بین اعضای هیات مدیره یا خارج از آن با تعیین حق الزحمه برای مدت معینی انتخاب می شود و همچنین در حدود اختیاراتی که توسط هیات مدیره به او تفویض شده است نماینده شرکت محسوب می شود و از سوی شرکت دارای حق امضا است.

نکات تفسیری دکترین ماده 125 لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت: مطابق این ماده مدیر عامل شرکت در مقابل اشخاص ثالث نماینده شرکت محسوب می شود واز طرف شرکت دارای حق امضا می باشد.لذا هیات مدیره نمی تواند نماینده باشد اما می تواند به یکی از اعضا اختیار دهد که همراه مدیرعامل در مقابل اشخاص ثالث حق اما داشته باشد.در مقابل برخی قایل شده اند که هیات مدیره هم می تواند در داخل شرکت عمل کند و هم درخارج از شرکت اما به نظر می رسد با توجه به تصریح این ماده به اینکه مدیرعامل نماینده قانونی شرکت محسوب می شود این نظر درست نباشد.

نکات توضیحی ماده 125 لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت:
بیان شد که مدیر عامل شرکت نماینده رکت محسوب می شود و یک شخص حقیقی می باشدکه از سوی هیات مدیره انتخاب می شود که این شخص ممکن است از بین اعضای هیات مدیره یا خارج از ان باشد. در اینجا لازم است که افزوده گردد که رییس هیات مدیره نمی تواند همزمان مدیر عامل نیز باشدمگر سه چهارم اعضای حاضر در مجمع عمومی عادی به این موضوع رای بدهند.

برای اینکه نظارت و کنترل بیشتری بر عملکرد مدیرعامل و مدیران وجود داشته باشد و از تکروی انان جلوگیری به عمل اید معمولا در اساسنامه شرکت یا در مجمعی که مدیران انتخاب می شوند مقرر می گردد که اعمال حقوقی تعهد اور مثل انعقاد قرارداد و صدور چک با امضای حداقل دو نفر از مدیران و مهر شرکت باید باشد.این امر در اگهی شرکت نیز درج و به اطلاع عموم می رسد.

۲. مسئولیت تضامنی مدیران

بر اساس ماده ۱۴۲ قانون تجارت، مدیران و مدیرعامل در قبال تخلفات از مقررات قانونی یا اساسنامه، مسئولیت تضامنی دارند. بنابراین پذیرش سمت صوری نیز مانع مسئولیت قانونی نخواهد بود.

مسئولیت کیفری در حوادث ساختمانی

در صورت عدم رعایت نظامات دولتی و ضوابط ایمنی، مسئولان پروژه می‌توانند از باب تسبیب در جنایت غیرعمد تحت تعقیب قرار گیرند. این نظامات شامل موارد زیر است:

• مقررات ملی ساختمان
• مبحث دوازدهم (ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا)
• آیین‌نامه حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی
• ضوابط فنی گودبرداری و سازه نگهبان

در صورت قصور مدیریتی یا فقدان نظارت مؤثر، مدیرعامل شرکت مجری نیز مسئول شناخته می‌شود.

نکات مهم برای مهندسان پیش از پذیرش سمت مدیرعاملی

• سمت صوری در حقوق تجارت معنا ندارد؛ مسئولیت کامل ایجاد می‌کند.
• اختیار امضا به معنای پذیرش تعهدات قانونی است.
• شرط عدم مسئولیت در قرارداد داخلی در برابر اشخاص ثالث بی‌اثر است.
• ابلاغ‌های قضایی به نشانی قانونی شرکت ارسال می‌شود.
• داشتن بیمه مسئولیت حرفه‌ای ضروری است.

جمع‌بندی

پذیرش سمت مدیرعاملی در شرکت‌های ساختمانی بدون حضور واقعی و نظارت مؤثر، می‌تواند پیامدهای سنگین کیفری و مالی به همراه داشته باشد. پروانه مهندسی سرمایه حرفه‌ای هر مهندس است و استفاده ابزاری از آن ممکن است منجر به مسئولیت چندصد میلیونی و حتی حبس شود.

در حوزه ساخت‌وساز، هر امضا می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد.

معرفی مقالات حقوقی مهندس مجری:

نکات حقوقی قرارداد مجری | تعیین مسئولیت مهندس در گودبرداری ساختمان | بررسی ابعاد حقوقی حادثه ساختمان متروپل